- Darmowa wysyłka: powyżej 200zł
- Kontakt: +48 664 440 044
dr hab. Piotr Wałejko*,
mgr Anna Gorlewska-Pietluszenko**
*/ Uniwersytet w Białymstoku, Wydział Chemii, Katedra Chemii Organicznej, Ciołkowskiego 1K, 15-245 Białystok
**/ Olejowe Smaki, ul. Felkowo 15, 18-106 Turośń Kościelna
Pod pojęciem witamina A rozumiemy grupę związków zwanych retinoidami. Głównymi przedstawicielami tej grupy są związki pochodzenia odzwierzęcego takie jak: retinol (1, witamina A1), 3-dehydroretinol (2, witamina A2), kwas retinowy (3), retinal (4) oraz związki pochodzenia roślinnego – karotenoidy, których głównym przedstawicielem jest β-karoten (5) (prowitamina A).
Witamina A (1, retinol,) w tkankach zwierzęcych magazynowany jest w postaci estru retinylu (połączenie eterowe retinolu z kwasami tłuszczowymi np.; palmitynian retinylu). Retinol (1) i jej analogi takie jak retinal (3) czy kwas retinowy (4), występują jedynie w produktach odzwierzęcych, takich jak: wątroba, tran z rybiej wątroby, żółtko jaja, mleko czy masło.
Prowitamina A to tzw. karetonoidy, której głównym przedstawicielem jest β-karoten. Występuje on tylko w produktach roślinnych w tzw. „czerwonych” lub „żółtych” owocach lub warzywach takich jak: marchew, dyna, brzoskwinia, morela. Występuje również w ciemno zielonych częściach warzyw takich jak: szpinak, papaja, mango, brokuł, jarmuż czy sałata.
Odpowiedni poziom witaminy A jest niezbędny do prawidłowego przebiegu procesu widzenia, wzrostu i reprodukcji organizmów. Ponadto opowiada również za utrzymanie w prawidłowej kondycji komórek nabłonkowych skóry. Witamina A przyczynia się również prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego oraz do tworzenia białek odpowiedzialnych za transport żelaza.
Z uwagi na to uważa się, że witamina A:
Lekkim i umiarkowanym postaciom niedoboru witaminy towarzyszy pojawianie się wady wzroku zwanej ślepotą zmierzchową. Wspomniany niedobór witaminy wyraźnie zwiększa się czas adaptacji do ciemności tzw. ciemny czas adaptacji. Wykazano, że prawidłowe stężenie retinolu w osoczu powinno wynosić od 30 do 40 µg/100 ml, podczas gdy hipowitaminoza A pojawia się przy spadku stężenia retinolu poniżej 15 µg/100 ml osocza. Przedłużający się niedobór witaminy prowadzi do zapalenia spojówek i suchości rogówki (kseroftalmia). Przy przedłużającym się stanie niedoboru witaminy dochodzi do trwałego zwyrodnieniem komórek rogówki, co w konsekwencji prowadzi do trwałej ślepoty.
Z uwagi na to uważa się, że:
Witamina A jest magazynowana w wątrobie w postaci pochodnych estrowych. Przekraczanie dziennych dawek poprzez stosowanie suplementów diety czy żywności funkcjonalnej może prowadzić do hiperwitaminozy wit. A co w konsekwencji może doprowadzić do bardzo niebezpiecznych zmian w organizmie.
Przykładowo w badaniach na zwierzętach wykazano, że wpływa ona na metabolizm wapnia. Badania wykazały, że już przy przy dawce rzędu 1500 mg/dzień może znacznie zwiększać ryzyko złamania kości biodrowej u osób starszych. Zgodnie z zaleceniami maksymalna dzienna dawka witamina A nie powinna przekraczać 3000 mg. Wykazano, że długotrwałe podawanie dawek rzędu 7500 – 15000 mg powoduje defekty płodu (działanie teratogenne), zaburzenia pracy wątroby oraz obniżenie gęstości krwi. Przy czym jej toksyczność rośnie wraz ze wzrostem ilości wprowadzanej do organizmu witaminy. U pacjentów, którzy otrzymywali zrównoważoną dietę (zawierającą nie więcej niż 800 mg witaminy A) prawidłowe stężenie retinolu w osoczu wynosiło 30-40 µg/100 ml osocza. Wykazano, że hiperwitaminozie wit. A towarzyszą bóle głowy, kości, nadmierna senność, wymioty, zwiększone ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego. Natomiast w obszarze skóry objawia się jej nadmierną suchością, rogowaceniem, pękaniem czerwieni wargowej oraz nadmierną łamliwością paznokci i włosów.
Przewlekły stan hiperwitaminozy prowadzi do utraty włosów, krwawienia z nosa, powiększenia wątroby i śledziony oraz zmiany koloru skóry, – która staje się żółtopomarańczowa. Hiperwitaminoza wit. A jest szczególnie niebezpieczna dla dzieci, u których może prowadzić do: zahamowania wzrostu oraz problemów z widzeniem i słuchem (w efekcie wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego powodującego ucisk na tarcze nerwów wzrokowych).
Witamina A działa wspomagająco w leczeniu trudno gojących się ran, oparzeń, czy odmrożeń, jak też w leczeniu trądziku.
Witamina A nie musi być dostarczana codziennie wraz z pożywieniem. Jest ona magazynowana w wątrobie w postaci pochodnych estrowych, z których to zasobów organizm może korzystać przy braku tej witaminy w diecie. Uważa się, że witamina A opóźnia proces starzenia, dlatego witaminę A i E wraz z selenem i b-karotenem podaje się seniorom w celu podniesienia odporności ich organizmu (profilaktyka przeciwmiażdżycowa i geriatryczna). Stosowanie kosmetyków z dodatkiem witaminy A przyczynia się do podwyższenia bariery ochronnej skóry, zapobiega jej wysychaniu lub rogowaceniu nabłonka.
Wykazano, że poszczególne formy witaminy E (witamery) mają różną aktywność biologiczną w sensie aktywności witaminy A. Przykładowo β-karoten (prowitamina A) wykazuje jedynie 1/6 aktywności biologicznej, jaką wykazuje retinol (witamina A1). Batomiast 3-dehydroretinol (witamina A2) wykazuje jedynie 50% aktywności retinolu (witaminy A1). W Polsce zalecana dzienna dawka witamina A wynosi dla mężczyzn 1000 mg a dla kobiet 800 mg, przy czym jej maksymalna dawka nie powinna przekraczać 3000 mg/dzień.
Z uwagi na różną aktywność poszczególnych witamerów i problemy z jej przeliczaniem zaproponowano sposób wyrażania aktywności poszczególnych witamerów za pomocą równoważnika retinolu (ang. Retinol Activity Equivalents, RAE) gdzie:
1mg równoważnika retinolu = 1 mg czystego retinolu (pochodzenia zwierzęcego) a to jest równoważne 6 mg b-karotenu (pochodzenia roślinnego) lub 12 mg innych karotenów (pochodzenia roślinnego).
Zawartość witaminy A wyraża się również w jednostkach międzynarodowych (ang.International Units, IU) gdzie:
1 IU retinolu = 0,3 µg RAE, 1 IU β-karotenu (w suplemencie) = 0,15 µg RAE, 1 IU β-karotenu (w pożywieniu) = 0,05 µg RAE oraz 1 IU α-karotenu = 0,025 µg RAE.
Należy podkreślić, że wzajemne przeliczanie jednostek nie jest proste np. zróżnicowana dieta zawierająca 900 µg równoważnika retinolu (RAE) może zawierać od 3000 do 36000 IU witaminy A.
Zakres cen: od 32,00 zł do 81,00 zł
Bibliografia:
