Witaminy Rozpuszczalne w Tłuszczach - Olejowe Smaki

Enter your keyword

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Witamina A (retinol, beta-karoten, prowitamina A, akseroftol)

Witamina A, została oznaczona pierwszą literą alfabetu, ponieważ została odkryta jako jedna z pierwszych w 1931 roku, a od 1947 roku zaczęto ją syntetyzować w laboratoriach. Takim podstawowym objawem niedoboru tej witaminy jest popularnie nazywana” kurza ślepota”, która polega na gorszym widzeniu podczas zmierzchu. Schorzenie to było już znane w Starożytności, wówczas to ludzie zauważyli, że spożywanie gotowanej wątroby prowadzi do wyleczenia niniejszej dolegliwości.

Witamina A jest jasnożółtym olejem rozpuszczalnym w tłuszczach, nierozpuszczalnym w wodzie. Łatwo utlenia się w powietrzu i jest wrażliwa na działanie promieniowania ultrafioletowego.

Witamina A i jej różne chemiczne formy (aldehydowe, estrowe, kwasowe) występują tylko w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak:

  • wątroba
  • tran z rybiej wątroby
  • żółtko jaja
  • mleko
  • masło.

Prowitamina A, to cała grupa związków, określanym karetonoidami, występujących tylko w świecie roślinnym, w czerwonych i żółtych owocach oraz warzywach:

  • marchewce
  • dyni
  • brzoskwiniach
  • morelach

oraz ciemno zielonych częściach warzyw:

  • szpinaku
  • brokułów
  • jarmużu
  • sałaty.

Wśród karotenoidów za najważniejszy uważa się β-karoten (prowitamina A). Ponieważ właśnie β-karoten w ścianie jelita cienkiego jest przekształcany enzymatycznie w dwie cząsteczki retinolu.

Tłuszcze roślinne oraz smalec nie zawierają witaminy A, tłuszcze roślinne wspomagają jej przyswajanie.

Witamina A i jej niektóre działanie:

  • główna jej funkcja to udział w procesie widzenia
  • wywiera wpływ na czynniki odpornościowe ustroju, dlatego tez często określana jest jako witamina „antyinfekcyjna”
  • bierze udział w budowie i wspomaganiu naturalnych barier chroniących, wspomaga naturalny system samoobrony organizmu przed zakażeniami i chorobami
  • bierze udział w przemianie ogólnoustrojowej, a zwłaszcza w metabolizmie białek, co warunkuje prawidłowe rogowacenie nabłonka
  • jest niezbędna do utrzymania w dobrym stanie rogówki oka
  • utrzymuje w dobrym stanie wszystkie błony śluzowe przewodu pokarmowego, przewodu moczowego, układu rozrodczego, skóry płuc
  • w okresie wzrostu bierze udział w tworzeniu szkliwa nazębnego oraz w procesie rozstawienia uzębienia
  • warunkuje prawidłowy wzrost, rozwój oraz funkcjonowanie komórek naskórka
  • w przypadku niedoboru witaminy A, komórki naskórka są mało odporne na infekcje, co może prowadzić do trudno gojących się ran, chorobliwych zmian skóry i błon śluzowych.

Witamina A w kosmetyce w kosmetyce przyczynia się do podwyższenia bariery ochronnej skóry, zapobiega wysychaniu czy rogowaceniu nabłonka. Często jej objawem jest gęsia skórka występująca zwłaszcza na ramionach oraz okolicy łokci i kolan.

Prawidłowe stężenie retinolu w osoczu wynosi 30-40 µg/100 ml. Hipowitaminoza A objawia się spadkiem stężenia retinolu poniżej 15 µg/100 ml.

Spożywanie olejów tłoczonych na zimno z produktami bogatymi naturalnie w witaminę A wspomaga jej przyswajanie, ponieważ Witamina A jest rozpuszczalna w tłuszczach.

 

Witamina D (kalcyferol)

Witamina D (jako witamina D2, czyli ergokalcyferol i witamina D3, czyli cholekalcyferol). Witamina D syntetyzowana jest przez organizm, pod wpływem światła słonecznego w skórze człowieka. Niektórzy twierdzą, ze 10 minut słonecznej kąpieli codziennie w czasie letnich miesięcy zapewnia odpowiednią dawkę tej witaminy na cały rok.

Witamina D występuje w produktach takich jak:

  • tranie z wątroby ryb
  • sardynkach
  • makrelach
  • śledziach
  • łososiach
  • tuńczykach
  • żółtku jaja
  • wątrobie
  • mleku i jego przetworach, głównie w formie prowitaminy, która przetwarzana jest w wątrobie, nerkach i skórze we właściwą formę witaminy D.

 

Witamina D i jej niektóre działanie:

  • pełni dużą rolę w regulowaniu przemiany wapnia i fosforu oraz tworzeniu kości i zębów
  • wzmaga wchłanianie wapnia i fosforu z jelit, a także hamuje ilość wapnia wydalanego z organizmu
  • jest konieczna przy formowaniu układu szkieletowego
  • pośrednio wpływa na prawidłowe przewodzenie nerwowe oraz pracę serca.
  • zwiększa napięcie naskórka
  • zapewnia szybsze zabliźnianie skaleczeń skórnych
  • niedobór witaminy D powoduje krzywicę u dzieci oraz odwapnienie kości u dorosłych

 

Witamina E (tokoferole „witamina młodości”)

Nazwa witaminy E – tokoferol, wywodzi się z greckiego thokos co oznacza potomstwo i phero co oznacza rodzę, niosę. Została odkryta 1922 podczas badań wpływu diety na płodność.

W skład nazwy witamina E wchodzi 8 związków, 4 tokoferole i 4 tokotrienole. Spośród nich największą aktywność wykazuje α-tokoferol. Jest on również najlepiej przyswajalny przez organizm człowieka. Witamina E jest najczęściej ekstrahowana z kiełków pszenicy i kukurydzy lub jest otrzymywana syntetycznie.

Witamina E najczęściej występuje w:

  • olejach roślinnych (słonecznikowym, rzepakowym)
  • jajach
  • migdałach
  • orzechach włoskich i ziemnych
  • kiełkach pszenicy
  • mące pełnoziarnistej
  • mleku
  • brukselce i innych warzywach zielonych.

Witamina E i jej niektóre działanie:

  • pełni w organizmie ważną funkcję ochronną, zabezpieczając przed utlenianiem m.in. inne witaminy, enzymy, lipidy i hormony (stwierdzona, że każda komórka naszego ciała atakowana jest przez wolne rodniki ok. 10.000 razy dziennie, którym przypisuje się rolę promotorów procesu starzenia się organizmu)
  • chroniąc krwinki czerwone jednocześnie wspomaga proces oddychania komórek i wpływa na prawidłowe funkcjonowanie i utrzymanie wysokiej wydolności mięśni, likwiduje nocne skurcze łydek spowodowane słabym krążeniem krwi poniżej kolan
  • pobudza produkcję substancji zakrzepowych, zmniejszając prawdopodobieństwo zawału i innych chorób układu krążenia
  • niezbędna u mężczyzn do prawidłowej produkcji spermy, niedobór witaminy E może powodować bezpłodność
  • pomaga również w leczeniu dolegliwości skórnych, takich jak:
    • zaabsorbowana przez warstwę rogową naskórka może hamować proces starzenia się skóry
    • zapobiega powstawaniu i w pewnym stopniu pomaga usuwać tzw. plamy starcze czyli przebarwienia skóry pojawiające się u osób starszych (głownie na dłoniach)
    • przyspiesza powstawanie nowej tkanki po oparzeniach czy innych zranieniach
    • pomaga zwalczać grzybicę
    • przy miejscowym zastosowaniu poprawia ukrwienie skóry, wzmacnia tkankę łączną i polepsza wykorzystanie tlenu w komórkach
    • kumuluje się we włosach i poprawia ich kondycję (zwłaszcza włosów rozjaśnionych).

Witamina E w preparatach kosmetycznych jest naturalnym konserwantem tłuszczowych składników receptury kosmetycznej oraz chroni inne wrażliwe składniki kosmetyków.

 

Witamina K (filochinon, witamina przeciwkrwotoczna)

Witaminę K1 (filochinon) pozyskuje się z pożywienia, K2 (menachinon) jest produkowana przez bakterie jelitowe żyjące w jelicie grubym człowieka, natomiast witamina K3 (menadion) jest produkowana sztucznie.

Witamina K najczęściej występuje w ciemnozielonych liściach warzyw takich jak:

  • jarmużu
  • szpinaku
  • brukselce
  • sałacie

oraz:

  • mleku
  • jogurcie
  • jajach
  • mięsie
  • w oleju rzepakowym tłoczonym na zimno (spożycie ok. 2 łyżek oleju dziennie pokrywa zapotrzebowanie na tę witaminę w ok. 50%).

Witamina K występująca w naturalnej postaci ma silne działanie zdrowotne.

Witamina K i jej niektóre działanie:

  • zwiększa krzepliwość krwi a jej niedobór powoduje nadmierne krwawienia
  • posiada właściwości przeciwbakteryjne oraz przeciwgrzybicze
  • ponadto badania ostatnich lat wskazują na działanie profilaktyczne i lecznicze względem osteoporozy.

Zapasy witaminy K wystarczają zwykle na ok. 8 dni.

 

 

 

Bibliografia:

  1. Helena Puzanowska-Tarasiewicz dr Agnieszka Z. Wilczewska „Podstawy chemii kosmetycznej”, WSKiOZ w Białymstoku, Białystok 2006
  2. Arct, S. Majewski, K. Pytkowska „Kosmetyczne zastosowanie witamin A i E, Pielęgnacja i suplementacja”, WSZKiPZ w Warszawie, Warszawa 2003
  3. Jarosz M.: Normy żywienia człowieka. IŻŻ, Warszawa, 2012
  4. Karmańska, B. Karwowski.: Rola witaminy K w metabolizmie kości. CHEM. TOKSYKOL. – XLVIII, 2015, 1, str. 106 – 115
Ostropest plamisty